Cumhurbaşkanı İadesine Rağmen Geçirilen Yasalar: CMUK 23B (Ad ve Fotoğraf Yasağı), Karpaz/İTÜ Arazisi ve AÖA

Ne oldu?

Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, Nisan–Temmuz 2026 arasında Meclis’ten geçen üç yasayı Anayasa’nın 94’üncü maddesi uyarınca yeniden görüşülmek üzere Meclis’e geri gönderdi. İlki, Karpaz’da İstanbul Teknik Üniversitesi kampüsü için orman arazisi kiralanmasını öngören Alçak Orman Arazilerinin Devri ve İcarı (Değişiklik) Yasası’ydı; 8 Nisan 2026’da iade edilen yasa 25 Mayıs 2026’da hiçbir değişiklik yapılmadan 26’ya karşı 14 oyla yeniden kabul edildi. İkincisi, 4 Mayıs 2026’da kabul edilen Ceza Muhakemeleri Usulü (Değişiklik) Yasası’ydı: yeni 23B maddesi, yargılanan zanlı ve sanıkların, şikâyetçi ve tanıkların açık adını veya fotoğrafını yayımlamayı suç sayıyordu. Erhürman yasayı 13 Mayıs’ta dört gerekçeyle iade etti; Hukuk Komitesi 22 Mayıs’ta metni değiştirmeden Genel Kurul’a gönderdi, 32 örgüt Meclis önünde açıklama yaptı. 25 Mayıs’ta Genel Kurul 23B’deki hapis cezasını çıkarıp para cezasını koruyarak yasayı 27’ye karşı 15 oyla kabul etti; yasa 4 Haziran 2026’da Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Basın örgütleri yasayı tanımayacaklarını açıkladı ve Basın-Sen 5 Ağustos 2026’da 23B’nin iptali için Anayasa Mahkemesi’ne başvurdu. Üçüncüsü, 22 Haziran 2026’da kabul edilen Atatürk Öğretmen Akademisi Kuruluş (Değişiklik) Yasası’ydı; Erhürman 6 Temmuz’da yasama yetkisinin devredilmezliği gerekçesiyle iade etti. Meclis 30 Haziran’da yaz tatiline girdiği için kesim tarihine kadar yasa yeniden görüşülmedi.

Doğrulanmış olgular

• 8 Nisan 2026’da Cumhurbaşkanı Erhürman, Karpaz’da İTÜ’ye orman arazisi kiralanmasını öngören Alçak Orman Arazilerinin Devri ve İcarı (Değişiklik) Yasası’nı onaylamayarak Meclis’e iade etti; gelişmeyi Yeşil Barış Hareketi Genel Sekreteri Feriha Tel duyurdu ve ortak çağrıyı imzalayan 97 örgüte teşekkür etti.
• 4 Mayıs 2026’da Meclis Genel Kurulu, Birleştirilmiş Ceza Muhakemeleri Usulü (Değişiklik) Yasa Tasarısı’nı oy çokluğuyla kabul etti. CTP’nin, kamuya mal olmuş kişiler ile seçilmiş ve atanmış kamu görevlilerinin görevleriyle ilgili suç iddialarında ad ve görüntü paylaşımını suç olmaktan çıkaran ek fıkra önerisi oy çokluğuyla reddedildi.
• 6 Mayıs 2026’da Barolar Birliği yazılı açıklamayla taslağın İnsan Hakları Komitesi üyelerinden oluşan bir ekipçe hazırlanıp Baro Konseyi’nde oy birliğiyle kabul edildiğini, komite görüşmelerine Yüksek Mahkeme, Başsavcılık, Baro, polis, Başbakanlık hukukçuları ve basın örgütlerinin katıldığını bildirdi; yasağın yalnız yargılama süreciyle sınırlı olduğunu, süreç öncesi ve sonrasında haber yapmaya engel olmadığını ve temel amacın adil yargılanma hakkını korumak olduğunu açıkladı.
• Barolar Birliği Başkanı Hasan Esendağlı 12 Mayıs 2026’da BRT’de, yasa çalışmasının 2023’teki doktor ve eczacı soruşturmaları döneminde Başbakanlık’ın talebiyle başlatıldığını, 23B maddesinin “bizim mutfağımızdan çıktığını” ve kısıtlamanın yalnızca yargılama sürerken zanlı ve sanıkların açık adı ve fotoğrafıyla sınırlı olduğunu söyledi.
• 9 Mayıs 2026’da Yüksek Mahkeme yazılı açıklamayla, ilk tahkikat usulünün yeniden düzenlenmesi ve ikinci Ağır Ceza Mahkemesi kurulması için komite görüşmelerine katıldığını, ancak “masumiyet karinesi” olarak anılan 23B maddesinin gündeme geldiği hiçbir aşamada ve komitedeki görüşmelerinde yer almadığını, bunun tutanaklardan da görüldüğünü bildirdi.
• 13 Mayıs 2026’da Erhürman yasayı Meclis’e iade etti; 18 Mayıs’ta açıklanan gerekçe dört başlıktı: suç unsurlarının belirsizliği, “masumiyet karinesi” başlığı ile düzenlenen fiil arasında uyum bulunmaması, basın ve ifade özgürlüğüne ölçüsüz müdahale riski ve kişilik hakları alanında mevcut mevzuatın yeterliliği. Erhürman, “teşhir etmek”, “kamuya açık şekilde paylaşmak” gibi kavramların tanımsız bırakıldığını, sosyal medya ve internet gazeteciliği açısından ciddi ifade özgürlüğü sorunları doğabileceğini yazdı.
• 22 Mayıs 2026’da Hukuk, Siyasi İşler, Dışilişkiler ve Savunma Komitesi, iade edilen yasayı 23B dahil hiçbir değişiklik yapmadan oy çokluğuyla Genel Kurul’a sevk etti; toplantıya Başbakanlık, Gazeteciler Birliği, Basın-Sen ve Medya Etik Kurulu temsilcileri davetli olarak katıldı.
• 25 Mayıs 2026 sabahı aralarında Basın-Sen, Gazeteciler Birliği, Medya Etik Kurulu, KTÖS, KTOEÖS, KTAMS, Türk-Sen, Barolar dışı meslek odaları ile CTP, TDP, HP, KSP, YKP ve Bağımsızlık Yolu’nun bulunduğu 32 örgüt ortak açıklama yaparak düzenlemenin basın ve ifade özgürlüğünü tehdit ettiğini, komite sürecinin “formaliteye dönüştürüldüğünü” ileri sürdü ve Meclis önünde oturumu izledi.
• 25 Mayıs 2026’da Meclis’te Başbakan Ünal Üstel, CTP Genel Başkanı Sıla Usar İncirli’nin “gazeteciliği suç haline getiren yasa değişikliği kabul edilemez” eleştirisine “Kimsenin basın özgürlüğünü kısıtlamıyoruz. Ne yapıyorsak ülkemiz için yapıyoruz” diye yanıt verdi ve düzenlemenin Barolar Birliği ve hukukçularla çalışıldığını söyledi.
• 25 Mayıs 2026 akşamı Genel Kurul, Komite Başkanı Yasemi Öztürk’ün önerisiyle 23B’deki hapis cezasını çıkarıp para cezasını koruyarak Ceza Muhakemeleri Usulü (Değişiklik) Yasası’nı 27 kabul, 15 ret oyuyla kabul etti. CTP’li Asım Akansoy’un 23B’yi yasadan çıkarma önerisi oy çokluğuyla reddedildi. Aynı gün Alçak Orman Arazileri yasası da 26 kabul, 14 ret oyuyla değişiklik yapılmadan onaylandı.
• Basın-Sen Başkanı Ali Kişmir 25 Mayıs 2026 gecesi, oylama öncesinde Başbakan Üstel’in kendisini ve Gazeteciler Birliği Başkanı’nı odasına çağırdığını, hükümetin hapis cezasını kaldırıp para cezasını bırakma önerisini reddettiklerini söyledi; iki örgüt “Hükümet kendi kararıyla yasayı Meclis’ten geçirmiştir … bu yasayı tanımayacağımızı ilan ediyoruz” açıklaması yaptı.
• Yasa 4 Haziran 2026’da Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. 23B’ye göre yargılanan bir zanlı veya mahkûm olmamış kişinin ya da aynı davadaki şikâyetçi veya tanığın açık adını veya fotoğrafını kamuya açık biçimde yayan kişi hafif suç işlemiş sayılır ve aylık brüt asgari ücretin iki katına kadar; fiili basın, yayın, internet medyası veya sosyal medya aracılığıyla işleyen kişi ise dört katına kadar para cezasına çarptırılabilir. Ad ve fotoğraf kullanmadan olayın haber değeri taşıyan yönlerini aktarmak ve firari zanlının yakalanmasına yardım amacıyla paylaşım suç sayılmaz.
• 22 Haziran 2026’da Meclis, Atatürk Öğretmen Akademisi Kuruluş (Değişiklik) Yasa Tasarısı’nı oy çokluğuyla kabul etti; Milli Eğitim Bakanı Nazım Çavuşoğlu “Akademiyi kapatmıyoruz, uluslararası platformlarda daha güçlü bir yapıya kavuşması için çalışıyoruz” dedi. Meclis Genel Kurulu 30 Haziran 2026 sabahı 14 saatlik oturumun ardından yaz tatiline girdi; bir sonraki birleşim Ekim 2026 başına bırakıldı.
• 6 Temmuz 2026’da Erhürman AÖA yasasını iade etti. Gerekçede, Akademiye giriş koşulları, sınav usulü, başarı ölçütleri ve öğrencilerin akademik statüsünü belirleyen temel hususların tüzüğe bırakılmasının Anayasa’nın 4’üncü maddesindeki yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesiyle, hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik ilkeleriyle bağdaşmadığı yazıldı; Anayasa Mahkemesi’nin 7/79 (D. 8/80) sayılı kararına atıf yapıldı.
• 5 Ağustos 2026’da Basın-Sen, Avukat Cansu Nazlı aracılığıyla 23B maddesinin iptali için Anayasa Mahkemesi’ne başvurdu; Gazeteciler Birliği, KTAMS, KTOEÖS, KTÖS, DEV-İŞ, TDP ve Bağımsızlık Yolu temsilcileri ile başvuruya destek veren Avukat Öncel Polili mahkeme önündeydi. Nazlı, maddenin sosyal medyada paylaşım yapan yurttaşları da cezai sorumlulukla karşı karşıya bıraktığını savundu.

Tartışmalı başlıklar

Aşağıdaki iddia ve yorumlar ilgili örgüt ve kişilere aittir; doğrulanmış olgu statüsü taşımaz.

• “Aynen geçti” mi? Alçak Orman yasası Cumhurbaşkanı’nın gerekçelerine karşılık hiçbir değişiklik yapılmadan kabul edildi; CTP’li Devrim Barçın bunu eleştirdi, UBP’li Yasemi Öztürk iki gerekçenin de Fasıl 60 Orman Yasası ve “yalnızca eğitim amaçlı kullanılır” ibaresiyle karşılandığını söyledi. Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası’nda ise komite metni aynen sevk etti, Genel Kurul son anda hapis cezasını çıkardı; hükümet bunu uzlaşı adımı, basın örgütleri “kozmetik değişiklik” olarak niteliyor. Erhürman’ın dört gerekçesinden hapis cezası dışındakiler metinde karşılanmadı.
• Yasanın sahibi: Barolar Birliği Başkanı Esendağlı düzenlemenin Başbakanlık’ın 2023’teki talebiyle Baro tarafından hazırlandığını söylüyor; Üstel “Barolar Birliği ile hazırladık” diyor. CTP’li Doğuş Derya düzenlemenin “baroların arkasına saklanarak” yapıldığını, Basın-Sen Başkanı Kişmir komite üyelerinin “talimat doğrultusunda” hareket ettiğini ve maddenin bazı kişilerin yargı süreçlerinin haberleştirilmesini engelleme amacı taşıdığını ileri sürdü. Barolar Birliği 6 Mayıs yazılı açıklamasında yasağın yalnız yargılama süresiyle sınırlı olduğunu ve amacın adil yargılanma hakkı ile masumiyet karinesini korumak olduğunu savundu. Yüksek Mahkeme ise 9 Mayıs’ta 23B görüşmelerinin hiçbir aşamasında yer almadığını açıkladı. Kişmir’in ve Derya’nın iddialarını destekleyen bir belge yok; hükümet reddediyor.
• Kapsam: Yasa metni “internet medyası veya sosyal medya” yoluyla işlenen fiili ayrıca sayıyor. Erhürman gerekçesinde “isim” ve “fotoğraf” ifadelerinin internet haber siteleri ve arama motorları açısından nasıl uygulanacağının, baş harf veya buzlamanın yeterli sayılıp sayılmayacağının belirsiz olduğunu yazdı. Esendağlı kısıtlamanın yalnız yargılama süresince ve zanlı/sanıkla sınırlı olduğunu, mahkûm olanlar ve mahkemeye sevk öncesi tartışmalar için engel bulunmadığını söylüyor; Basın-Sen avukatı Nazlı maddenin tanık ve şikâyetçileri de kapsadığını ve sosyal medya kullanıcılarını da cezai sorumluluğa soktuğunu savunuyor.
• Ölçüt tartışması: Basın-Sen ve Gazeteciler Birliği 15 Mayıs 2026 ortak açıklamasında, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarında temel ölçütün “kişinin devlet yetkilileri veya medya tarafından peşinen suçlu ilan edilip edilmediği” olduğunu, düzenlemenin peşin hükümlü dili değil ad ve fotoğraf kullanımını cezalandırdığını ve “masumiyet karinesinin kimlik sansürüne indirgenemeyeceğini” savundu; İngiltere, Almanya ve Fransa’da zanlı adlarının kategorik olarak yasaklanmadığını örnek verdi. Barolar Birliği ise açık davalarla sınırlı bir kısıtlamayla “terazinin dengesinin bulunabileceği” görüşünde.
• Uygulama: Gazeteciler Birliği Başkanı Ayşemden Akın 5 Ağustos 2026’da mahkeme muhabirlerinin haberlerinde otosansür etkisinin görülmeye başlandığını ve para cezasını ödeyemeyen gazetecinin yine hapisle karşılaşabileceğini ileri sürdü. Kesim tarihine kadar 23B’ye dayanılarak açılmış bir dava kaydına ulaşılamadı; Anayasa Mahkemesi başvurusu sonuçlanmadı.
• Tarih farkları: Meclis haberleri ilk kabulü 4 Mayıs, Cumhurbaşkanlığı gerekçesi 5 Mayıs olarak veriyor; AÖA yasası için de Meclis haberleri 22 Haziran, Cumhurbaşkanlığı 23 Haziran yazıyor. Bu dosya Meclis oturum tarihlerini kullanıyor.
• AÖA: KTÖS, KTOEÖS ve muhalefet düzenlemenin geçici öğretmenlere sınavla Akademi yolu açtığını ve Bakanlar Kurulu’na geniş yetki verdiğini savunuyor; Bakan Çavuşoğlu eleştirileri “seçim gailesi” ve “çarpıtma” olarak niteledi. İade sonrası hükümetin yasayı aynen mi, değiştirerek mi getireceği kesim tarihinde belli değildi.

Hükümetin pozisyonu

• Başbakan Ünal Üstel, 25 Mayıs 2026 (Meclis): “Kimsenin basın özgürlüğünü kısıtlamıyoruz. Ne yapıyorsak ülkemiz için yapıyoruz.” Düzenleme Barolar Birliği ve hukukçularla çalışılmış bir reform paketidir; komitede ayrıntılı ele alınmıştır; ülkedeki basın özgürlüğü dünyanın hiçbir yerinde yoktur.
• Komite Başkanı Yasemi Öztürk (UBP), 25 Mayıs 2026: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarında basın özgürlüğünün sınırsız olamayacağı, adil yargılanma hakkı ile masumiyet karinesinin dengelenmesi gerektiği yer alıyor; ifade özgürlüğü önemli, ancak masumiyet karinesi korunarak kullanılır. Hapis cezasının kaldırılması önerisini kendisi sundu.
• Alçak Orman yasası için Öztürk: Cumhurbaşkanı’nın iki gerekçesinden orman arazilerinin korunması Fasıl 60 Orman Yasası’nda düzenlidir, tasarıya “yalnızca eğitim amaçlı kullanılır” ibaresi eklenmiştir. Milli Eğitim Bakanı Çavuşoğlu: Sorgulanması gereken arazinin büyüklüğü değil projenin neden 20 yıl bekletildiğidir; İTÜ vaat ettiği yatırımı yapmazsa yasa iptal edilsin çağrısını daha önce kendisi yaptı. Tarım Bakanı Hüseyin Çavuş: Yatırım İskele’nin kalkınmasına katkı sağlayacak.
• AÖA yasası için Çavuşoğlu, 22 Haziran 2026: “Akademiyi kapatmıyoruz, uluslararası platformlarda daha güçlü bir yapıya kavuşması için çalışıyoruz”; Akademi en özerk dönemindedir; giriş düzenlemesi öğretmen açığı olan birçok ülkede vardır. Cumhurbaşkanı’nın 6 Temmuz iadesine ilişkin hükümetten kesim tarihine kadar kamuya açık bir yanıt bulunamadı.

Neden önemli?

Anayasa’nın 94’üncü maddesi Cumhurbaşkanı’na yasayı bir kez geri gönderme yetkisi verir; Meclis yasayı yeniden kabul ederse Cumhurbaşkanı yayımlamak zorundadır. Üç ay içinde üç yasanın iade edilmesi ve ikisinin gerekçeler karşılanmadan yeniden geçirilmesi, UBP’nin başında olduğu hükümetin Meclis çoğunluğunu Cumhurbaşkanlığı’nın hukuki itirazlarına karşı nasıl kullandığını gösterir. Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası’nda hükümet kendi Meclis çoğunluğuyla, 32 örgütün ve Cumhurbaşkanı’nın itirazına rağmen basın ve internet yoluyla ad-fotoğraf yayımını ayrı ve daha ağır cezalandıran bir madde yürürlüğe koydu; Barolar Birliği Başkanı bu çalışmanın Başbakanlık’ın talebiyle başladığını söylüyor. ubpcalismiyor.com’daki dosyalarda devam eden davalardaki sanık ve şüphelilerin adları geçmektedir; yasa metni “internet medyası veya sosyal medya” yoluyla yayımı açıkça kapsıyor, Cumhurbaşkanı gerekçesinde internet haber siteleri için uygulamanın belirsiz olduğunu yazdı, Barolar Birliği Başkanı kısıtlamanın yalnız yargılama süresince zanlı ve sanıkla sınırlı olduğunu, Basın-Sen avukatı ise sosyal medya kullanıcılarını da kapsadığını savunuyor. Kapsamı son sözü Anayasa Mahkemesi ve uygulama belirleyecektir. Dosya, “basın özgürlüğünü kısıtlamıyoruz” sözü ile yürürlükteki 23B metni ve Anayasa Mahkemesi başvurusu arasındaki mesafeyi izler.