Kararnameyle Yönetim: Hayat Pahalılığı Ödeneğini Donduran Kararnameler ve Grev Erteleme Serisi

Ne oldu?

Aralık 2024 ile Nisan 2026 arasındaki 16 ayda Bakanlar Kurulu en az dört grevi 60 gün erteledi: 9 Aralık 2024'te Ercan hava trafik kontrolörlerinin grevi, 'elzem hizmetlerde grev yasağı'nı düzenleyen 54/2024 sayılı yasa gücünde kararnameye dayanılarak 'ulusal güvenlik ve kamu güvenliği' gerekçesiyle; 27 Ekim 2025'te KTOEÖS'ün okul grevleri; 23 Şubat 2026'da Telekomünikasyon Dairesi protokolüne karşı Meclis'te sürdürülen grev; 7 Nisan 2026'da sağlık grevleri. Sendikalar dördünü de tanımadıklarını açıkladı. Aynı dönemde hükümet, 19 Mart 2026'da açıkladığı 'acil önlem paketi' ile 2026 hayat pahalılığı ödeneğini Nisan'da üç aylık, Ocak 2027'de dokuz aylık olarak iki parçaya böldü. 30 Mart 2026'da Meclis önündeki genel grevde polis biber gazı, tazyikli su ve cop kullandı; basın mensupları yaralandı. Tasarı Meclis'ten geçmeyince düzenleme 31 Mart 2026'da Anayasa'nın 112. maddesine dayanan 11 yasa gücünde kararnameyle Resmî Gazete'de yayımlandı. Sekiz sendika ve CTP 2 Nisan'da 11 davayla Anayasa Mahkemesi'ne gitti; genel grev sürdü, eylemciler Meclis'e girdi. Cumhurbaşkanı Erhürman'ın arabuluculuk girişiminin ardından 8 Nisan'da 11 kararname yeni bir kararnameyle yürürlükten kaldırıldı; Üstel'in 'yarısı hemen, yarısı Ocak 2027'de' önerisi sendikalarca reddedildi. 20 Nisan'da 11 tasarı oybirliğiyle komiteye geri çekildi ve kesim tarihine kadar yasalaşmadı. Aynı yol 2021'de de denenmişti: Anayasa Mahkemesi, hayat pahalılığını dört ay durduran kararnameyi 24 Haziran 2021'de oy çokluğuyla iptal etmişti.

Doğrulanmış olgular

• 9 Aralık 2024: Bakanlar Kurulu, 42/1996 sayılı Yasa'nın 16(3) maddesine ve 8 Aralık 2024'te yayımlanan 54/2024 sayılı 'Elzem Hizmetlerde Grev Yasağının Düzenlenmesi Hakkında Yasa Gücünde Kararname'ye dayanarak, Hava Trafik Kontrolörleri Sendikası'nın Ercan'daki 24 saatlik grevini 'ulusal güvenlik ve kamu güvenliği' gerekçesiyle 60 gün erteledi. Sendika başkanı Cem Kapısız kararı 'yasa gücünde kararnameyle kendilerine hak tanıdılar' sözleriyle niteledi ve yargıya gideceklerini açıkladı.
• 27 Ekim 2025: Bakanlar Kurulu, KTOEÖS'ün 28 Eylül, 5 ve 12 Ekim'deki bölgesel grevleri ile 2 Ekim'den beri süren Rauf Raif Denktaş Meslek Lisesi grevini, 42/1996 sayılı Yasa'nın 16(3) maddesine dayanarak, dönem sonu sınavlarını etkileyeceği gerekçesiyle Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı tüm okullarda 60 gün erteledi. KTOEÖS kararı 'anayasa ihlali' olarak niteledi, tanımadığını açıkladı ve dava açacağını duyurdu.
• 23 Şubat 2026: Bakanlar Kurulu, Telekomünikasyon Dairesi'nin fiber optik protokolüne karşı KTAMS, Kamu-Sen, HAKSEN ve diğer sendikaların Cumhuriyet Meclisi'nde sürdürdüğü grevi 60 gün erteledi; karar Meclis önündeki sendikacılara polis aracılığıyla tebliğ edildi. KTAMS, Kamu-Sen, Türk-Sen, Kamu-İş, KTOEÖS ve KTÖS yetkilileri kararı tanımadıklarını açıkladı.
• 19 Mart 2026: Maliye Bakanı Özdemir Berova 'acil önlem paketi' kapsamında hayat pahalılığı ödeneğinin Nisan sonunda maaşlara yansıtılacağını, ekonomik tedbir uyarınca Ocak 2027'ye kadar maaşlarda başka artış yapılmayacağını açıkladı.
• 30 Mart 2026: Meclis gündemine alınan tasarılara karşı KTOEÖS, KTÖS, KTAMS, Tel-Sen, Basın-Sen ve diğer örgütler genel greve gitti; eylemciler polis barikatını aşıp Meclis'e girdi, polis tazyikli su, biber gazı ve copla müdahale etti. Kıbrıs Postası'nın aktarımına göre müdahale sırasında basın mensupları ciddi şekilde yaralandı; CTP Milletvekili Devrim Barçın tazyikli su altında kaldı. Haber Kıbrıs en az üç polisin taşla ağır yaralandığını yazdı.
• 31 Mart 2026: Meclis'te oturuma ara verilmişken hükümet, kamu görevlileri ve emeklilerin 2026 hayat pahalılığı ödeneğini düzenleyen 11 yasa gücünde kararnameyi Resmî Gazete'de yayımladı. Kararname Anayasa'nın 112. maddesine dayandırıldı; gerekçesinde 'Orta Doğu'daki gelişmelerin ekonomi, enerji maliyetleri ve kamu maliyesi üzerindeki etkileri' yazıldı. Düzenleme 1 Ocak 2026'dan itibaren oluşan farkı Nisan 2026'da 3 aylık, Ocak 2027'de 9 aylık olarak iki dönemde yansıtmayı öngörüyordu.
• 31 Mart 2026: Berova, Genç TV'de 'Hayat pahalılığı düzenlemesini kararnameyle garanti altına aldık' dedi; 31 Mart'ın 'kritik eşik' olduğunu, 9 aylık bir 'öngörülebilirlik koridoru' kurduklarını ve müdahale edilmeseydi akaryakıtın 80-90 TL'ye çıkacağını söyledi.
• 31 Mart 2026: Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, Anayasa'nın 102. maddesine atıfla 'güveni darmadağın eden bir yasa gücünde kararname' nitelemesi yaptı ve 'kayıtsız kalmamız mümkün değildir' dedi.
• 2 Nisan 2026: Sekiz sendika ve CTP (3 dava) toplam 11 dosyayla Anayasa Mahkemesi'ne başvurarak kararnamelerin yürütmesinin durdurulmasını ve iptalini istedi. Sendikalar avukatı Öncel Polili: 'Ara verilen ve tartışılan bir konunun yasa gücünde kararnameye dönüştürülmesi hukuka aykırıdır.'
• 7 Nisan 2026: Bakanlar Kurulu, Tıp-İş'in başlattığı ve diğer sağlık kurumlarında planlanan grevleri erteledi. Tıp-İş, KTHES, KTAMS, Kamu-İş ve Kamu-Sen kararı 'grev hakkının kullanımını fiilen ortadan kaldıran bir yasaklama' olarak niteleyip tanımadıklarını açıkladı.
• 8 Nisan 2026: 31 Mart tarihli 11 kararname, Resmî Gazete'de yayımlanan yeni bir kararnameyle yürürlükten kaldırıldı; gerekçede 'diyalog ve uzlaşı zemininde alternatif çözüm yollarının geliştirilmesine yönelik çalışmalar' yazıldı. Aynı gün Başbakan Üstel Haziran sonu oranının yüzde 50'sinin hemen ödenmesini, kalanının en geç Ocak 2027'de ödenmek üzere emanete alınmasını önerdi; KTÖS Başkanı Burak Maviş 'Bu öneriyi ne kabul ederiz ne de görüşürüz' dedi. Erhürman, arabuluculuk çabasını sürdürmenin 'zemini kalmadığını' açıkladı.
• 20 Nisan 2026: Meclis Genel Kurulu, hayat pahalılığını düzenleyen 11 yasa tasarısını oybirliğiyle komiteye geri çekti. Üstel bunu 'geri adım değil, ileri bir adım' olarak tanımladı; CTP Genel Başkanı Sıla Usar İncirli erken seçim istedi.
• 10 Temmuz 2026: Üstel, Kıbrıs TV'de 'Beş yıldır maaşlarda hiçbir sıkıntı yaşatmadık. Hayat pahalılığı ne çıktıysa maaşlara yansıttık. Bugün de yarın da halkımızı mağdur etmeyeceğiz' diyerek 6 aylık hayat pahalılığı oranının kamu maaşlarına eksiksiz yansıtılacağını açıkladı.
• 24 Haziran 2021: Anayasa Mahkemesi, kamuda örgütlü 6 sendikanın davası üzerine, hayat pahalılığını dört ay durduran yasa gücünde kararnameyi oy çokluğuyla iptal etti. KTAMS Başkanı Güven Bengihan'ın aktarımına göre yargıçlar, kararnamenin Meclis'in çalıştığı bir dönemde çıkarıldığına ve yasa gücünde kararnamenin 'istisnai bir yetki' olduğuna vurgu yaptı.

Tartışmalı başlıklar

Aşağıdaki iddia ve yorumlar ilgili örgüt ve kişilere aittir; doğrulanmış olgu statüsü taşımaz.

• Kararnamenin anayasallığı: Anayasa'nın 112. maddesi yasa gücünde kararnameyi 'ekonomik konularda, ivedilik varsa' çıkarılabilen, aynı gün Meclis'e sunulan ve Meclis'in 90 gün içinde karara bağladığı bir araç olarak tanımlıyor; ayrıca bu kararnamelerle 'yeni mali yükümlülük getirilemez, kişisel ve siyasal hak ve özgürlükler kısıtlanamaz' diyor. Sendikalar ve CTP, Meclis açıkken ve tasarı görüşülürken çıkarılan kararnamenin bu koşulları karşılamadığını savundu; hükümet 'zamansal zorunluluk' ve 'ivedilik' dedi. Anayasa Mahkemesi 2026 kararnameleri hakkında esasa ilişkin bir karar vermeden kararnameler yürürlükten kaldırıldı; iptal ya da onay yoktur.
• CTP Milletvekili Devrim Barçın 9 Nisan 2026'da, Av. Süleyman Dolmacı'nın davasında Anayasa Mahkemesi'nin '90 gün içinde Meclis'ten geçmeyen kararnameler kendiliğinden yürürlükten kalkar' yönünde karar verdiğini ve 300'den fazla kararnamenin bu yolla düştüğünü ileri sürdü. Bu, Barçın'ın yorumudur; kararın metni ve kapsamı bu dosyada doğrulanamadı.
• Grev ertelemelerinin niteliği: Hükümet ertelemeleri 42/1996 sayılı Yasa'nın 16(3) maddesindeki 'elzem hizmet' yetkisine dayandırıyor. Sendikalar, 60 günlük ertelemenin fiilen grev yasağı olduğunu ve Ercan örneğinde yetkinin bizzat bir yasa gücünde kararnameyle (54/2024) genişletildiğini savunuyor. Ertelemelerin yargısal denetimi hakkında kesim tarihinde bu dosyada bir mahkeme kararı yoktur.
• 30 Mart'ta yaralanan basın mensuplarının kimliği, sayısı ve Basın-Sen'in ayrı bir açıklaması bu dosyada doğrulanamadı; Kıbrıs Postası'nın 'basın mensupları ciddi şekilde yaralandı' aktarımı tek dayanaktır. Polis Basın Subaylığı gösteri hakkının anayasal olduğunu belirtip 'yasal sınırlar' çağrısı yaptı; eylemcilerin barikat aşması ile polis müdahalesinin orantılılığı taraflarca farklı anlatılıyor.
• Hükümetin gerekçesi olan 'savaş, enerji maliyetleri, kaynak sıkıntısı' ile sendikaların 'tahsil edilmeyen vergiler ve sermayeye muafiyetler' teşhisi karşı karşıya; iki tarafın rakamlarını doğrulayan bağımsız bir mali analiz bu dosyada yoktur. Berova'nın 'HP yüzde 12'de kalır, kontrolsüz süreçte yüzde 15-20'ye çıkar' öngörüsüne karşı Haziran sonunda 6 aylık oran yüzde 16,95 olarak açıklandı (Kıbrıs Gazetesi, 3 Temmuz 2026).
• Temmuz 2026 kamu maaşlarına 6 aylık hayat pahalılığının fiilen ve tam olarak yansıtıldığını gösteren bordro düzeyinde bir belge bu dosyada yoktur; elde olan, Üstel'in 10 Temmuz'daki 'eksiksiz yansıtılacak' beyanı ve komiteye çekilen tasarının 7 Temmuz itibarıyla hâlâ görüşülmediğine dair ekonomist Ödül Muhtaroğlu'nun aktarımıdır (kktcgundem.com, 7 Temmuz 2026).

Hükümetin pozisyonu

• Maliye Bakanı Berova, 31 Mart 2026: Düzenlemenin 31 Mart'a kadar yürürlüğe girmesi 'zamansal bir zorunluluk'tu; savaş ortamı enerji ve akaryakıt fiyatları üzerinden bütçeye ağır yük bindirdi, hükümet akaryakıtta haftalık 60 milyon TL vergiden feragat ediyor; hayat pahalılığı düzenlemesinin amacı 'piyasadaki belirsizliği ortadan kaldırmak' ve 9 aylık bir öngörülebilirlik koridoru kurmak; 'kararname yoluna gittik, uygulamayı garanti altına aldık'.
• Bakanlar Kurulu'nun 31 Mart 2026 kararname gerekçesi: 'Orta Doğu'daki gelişmelerin ekonomi, enerji maliyetleri ve kamu maliyesi üzerindeki etkileri'; dayanak Anayasa md. 112. 8 Nisan'daki geri çekme gerekçesi: 'Diyalog ve uzlaşı zemininde alternatif çözüm yollarının geliştirilmesine yönelik çalışmalar başlatılmış' olması.
• Başbakan Üstel, 8 ve 20 Nisan 2026: Haziran sonu oranının yüzde 50'si hemen, kalanı en geç Ocak 2027'de emanetten ödensin; tasarının komiteye çekilmesi 'geri adım değil, toplumsal huzuru güçlendiren ileri bir adım'; 'halkın alım gücünü korumak ve hiçbir kesimi mağdur etmemek temel önceliğimiz'. 10 Temmuz 2026: 'Hayat pahalılığı ne çıktıysa maaşlara yansıttık, bugün de yarın da halkımızı mağdur etmeyeceğiz.'
• Grev ertelemelerinde Bakanlar Kurulu'nun yazılı gerekçeleri: Ercan için 'ulusal güvenlik ve kamu güvenliği' ile sivil havacılığın elzem hizmet olması; okullar için dönem sonu sınavlarının ve öğrencilerin öğrenim hakkının korunması ve 'ölçülülük'; sağlık için hizmet düzeninin bozulması ve genel sağlığın etkilenmesi.

Neden önemli?

Sorun tek bir kararname değil, yürütmenin Meclis'i ve sendikaları aşmak için aynı aracı tekrar tekrar kullanmasıdır. Anayasa'nın 112. maddesi yasa gücünde kararnameyi 'ivedilik' koşuluna bağlı istisnai bir yetki olarak tanımlar; hükümet bu yetkiyi 16 ayda hem grev hakkını daraltmak hem de Meclis'te geçiremediği bir maaş düzenlemesini yürürlüğe koymak için kullandı. 2021'de aynı yolun Anayasa Mahkemesi'nce iptal edilmiş olması, 2026'daki tercihin bilinçli bir siyasi risk olduğunu gösterir. Sonuç, sekiz gün içinde geri çekilen 11 kararname, Meclis önünde yaralanan polisler, eylemciler ve basın mensupları, 11 dava ve Cumhurbaşkanı'nın sonuçsuz kalan arabuluculuğudur. Hükümet gerekçesini savaş ve kaynak sıkıntısına dayandırıyor; ancak Bakanlar Kurulu'nun hangi yolu seçtiği ve hangi kurumu devre dışı bıraktığı, UBP'nin başında olduğu koalisyonun siyasi sorumluluğudur. Dosya, 'kararnameyle garanti' sözü ile komitede bekleyen tasarı arasındaki boşluğu izler.