KIB-TEK İhalesiz Yakıt Alımı: Sayıştay’da 6,7 Milyon Dolar Fazla Ödeme, Mahkeme Dosyasında 17,6 Milyon Dolar Zarar

Ne oldu?

KIB-TEK'in yıllık akaryakıt ihalesi Aralık 2020'den itibaren defalarca iptal edildi; bu sürede Teknecik'e yakıt, Bakanlar Kurulu kararlarıyla Türkiye'nin kamu şirketi TPIC'ten ihalesiz alındı. 11 Ağustos 2021'deki ihale oturumunda Sidereal Lines Ltd. 33,38 dolar, TPIC 35,19 dolar teklif verdi. Sidereal'in açtığı davada Yüksek İdare Mahkemesi 8 Eylül 2021'de 36 bin tonluk ihalesiz alımı durduran ara emri verdi; buna rağmen hükümet 15 Eylül 2021'de Bakanlar Kurulu kararıyla 12 bin ton daha aldı. 6 Ekim 2021'de KIB-TEK ile Sidereal arasında 150 bin tonluk tedarik sözleşmesi imzalandı. 2022 ilkbaharında ödeme gecikmeleri ve ceza tartışmalarıyla ilişki koptu; Üstel hükümeti 20 Mayıs 2022'de Türkiye'deki kamu kuruluşlarından yakıt alımını Kamu İhale Yasası dışına çıkaran yasa gücünde kararname yayımladı, Kasım 2022'de TPIC ile protokol yoluna gitti. Sayıştay'ın 9 Ocak 2023'te yayımlanan raporu, 26 Haziran–20 Eylül 2022 arasındaki yasaya aykırı alımlarda 6,7 milyon dolar fazla ödeme saptadı. Kasım 2023'te Lefkoşa Kaza Mahkemesi, Sidereal'in davasında KIB-TEK'i 343.854 dolar ve faiz ödemeye mahkûm etti, KIB-TEK'in karşı taleplerini reddetti; KIB-TEK'in mahkeme dosyasında kendi zararı olarak sıraladığı kalemler 17,63 milyon doları buldu. Yenidüzen iki rakamı toplayarak zararı 'en az' 24 milyon 334 bin dolar olarak duyurdu.

Doğrulanmış olgular

• 11 Ağustos 2021'deki akaryakıt taşıma ihalesinin ikinci oturumunda TPIC 35,19 dolar, Sidereal 33,38 dolar teklif verdi; AKSA eksik evrak nedeniyle elendi.
• 8 Eylül 2021'de Yüksek İdare Mahkemesi, Sidereal'in davasında TPIC'ten ihalesiz alınan 36 bin ton akaryakıt için ara emri ve durdurma kararı verdi.
• 15 Eylül 2021'de, ara emrine rağmen, Bakanlar Kurulu kararıyla TPIC'ten 12 bin ton daha akaryakıt getirildi; Bakan Arıklı 'Bakanlar Kurulu kararıyla son alımı yaptık, muhatabımız Türkiye' dedi.
• 6 Ekim 2021'de KIB-TEK ile Sidereal Lines Ltd. arasında 150 bin (±%10) ton fuel oil temini ve taşınması için sözleşme imzalandı.
• 20 Mayıs 2022 tarihli Resmî Gazete'de, KIB-TEK'in Türkiye'deki kamu kurum ve kuruluşlarından yapacağı akaryakıt alımlarını Kamu İhale Yasası kapsamı dışına çıkaran yasa gücünde kararname yayımlandı (yürürlük 1 Haziran 2022, süre 6 ay).
• Haziran 2022'de Sidereal yakıt getirmeyince Bakanlar Kurulu kararıyla PETCO'dan 2.300 ton tek seferlik alım yapıldı; şirket 8 Temmuz 2022'de alacakları ödenmediği gerekçesiyle sözleşmeyi tek taraflı feshettiğini açıkladı.
• 9 Kasım 2022 tarihli KIB-TEK Yönetim Kurulu kararına dayanan Bakanlar Kurulu kararıyla, TC–KKTC protokolü tamamlanana kadar TPIC'ten 24 bin ton akaryakıt alınmasına karar verildi; karar Resmî Gazete'de yayımlandı.
• Sayıştay Başkanlığı'nın Kasım 2021–Eylül 2022 dönemi akaryakıt alımlarına ilişkin denetim raporu 9 Ocak 2023'te yayımlandı, 10 Ocak 2023'te Meclis'e gönderildi; raporda 26 Haziran–20 Eylül 2022 arasında Kamu İhale Yasası'na aykırı 54,3 milyon dolarlık alım yapıldığı ve kurumun 6,7 milyon dolar fazla ödediği tespit edildi.
• Nisan 2023'te HP Genel Başkanı Özersay, raporun Başsavcılığa ve Polis Genel Müdürlüğü'ne gönderildiğini, polis soruşturması yürütüldüğünü açıkladı.
• Kasım 2023'te Lefkoşa Kaza Mahkemesi, Sidereal'in davasında KIB-TEK'in şirkete 343.854 dolar (14 Haziran 2022'den itibaren yıllık %3 faizle), 2,5 milyon dolarlık teminat mektubunun iadesini ve 100 bin TL dava masrafını ödemesine karar verdi; KIB-TEK'in karşı talepleri reddedildi.
• Yenidüzen'e göre KIB-TEK'in mahkeme dosyasında kendi zararı olarak sıraladığı kalemler 17 milyon 634 bin 112 dolardı; gazete buna Sayıştay'ın 6,7 milyon dolarlık tespitini ekleyerek 'en az 24 milyon 334 bin dolar' rakamını verdi.
• 27 Kasım 2023'te CTP Genel Başkanı Erhürman Meclis'te kararı okudu ve 'bir değil beş istifa sebebi' dedi; Arıklı 'istinafa gideceğiz', Üstel 'gerekçeli kararı okuyacağız' yanıtını verdi.

Tartışmalı başlıklar

Aşağıdaki iddia ve yorumlar ilgili örgüt ve kişilere aittir; doğrulanmış olgu statüsü taşımaz.

• 17,63 milyon dolarlık zarar kalemlerini (3,76 milyon dolar üç aylık tedarik boşluğunda yüksek fiyat, 8,81 milyon dolar güneyden elektrik, 2,31 milyon dolar gaz türbini motorini, 441 bin dolar AKSA, 11,8 bin dolar analiz) KIB-TEK mahkemede Sidereal'in kusuru olarak ileri sürdü; Erhürman ve Yenidüzen aynı kalemleri ihalesiz alım tercihinin bedeli olarak okudu. Mahkeme KIB-TEK'in taleplerini reddetti; kalemlerin nedenine dair bağımsız bir tespit yok.
• Tedarik boşluğunun sorumlusu: Hükümet ve KIB-TEK, Sidereal'in gecikmeli teslimat yaptığını (Şubat–Mart 2022 için 698.977 dolar ceza) ve yükümlülüklerini yerine getirmediğini söylüyor; Sidereal ödemelerin geç ve eksik yapıldığını, 155 bin ton teslim ettiğini ve alacağı ödenmediği için feshettiğini savunuyor. İki taraf beyanı dışında belge kamuya açık değil.
• Sayıştay'ın 6,7 milyon dolarlık bulgusu kesin bir mahkûmiyet değil, denetim tespitidir; Sunat Atun 'güneye ödenen paranın tümünün zarar olması mümkün değil' diyor. Polis soruşturmasının ve Başsavcılık değerlendirmesinin akıbeti kesim tarihine kadar kamuya açıklanmadı.
• Kasım 2023 kararının istinaf edilip edilmediği ve KIB-TEK'in ödeme yapıp yapmadığı doğrulanamadı; Arıklı'nın 'istinafa gideceğiz' sözü niyet beyanıdır.
• Teknecik'teki enjektör ve pompa arızalarının ihalesiz alınan yakıttan kaynaklandığı EL-SEN, EMO ve eski yönetim kurulu üyesi Avcıoğlu'nun iddiasıdır; Arıklı 'arızaların yakıtla alakası yok' dedi, KIB-TEK Yönetim Kurulu Başkanı 'akaryakıttan olabilir ama tamamen şuradan kaynaklı demem mümkün değil' dedi. Bağımsız analiz sonuçları kamuya açıklanmadı.
• Sayıştay haberinde fazla ödeme iki farklı rakamla (6.747.535 ve 6.742.093 dolar) geçiyor; raporun tam metni kamuya açık değil.

Hükümetin pozisyonu

• Arıklı, 15 Eylül 2021: 'İhale ayın 20'sinde açılacağı ve yasal süreci izleneceği için kurum sıkışmasın diye bu alıma yöneldik… Riski göze alma şansımız yok. İhale kanunu herkesin elini kolunu bağlıyor, gerçekten değiştirilmeli.' Arızaları yakıta bağlamanın 'insafsızlık' olduğunu söyledi.
• 20 Mayıs 2022 tarihli kararnamenin gerekçesi: 'Elektrik Kurumu'nun elektrik üretiminde ihtiyacı olan akaryakıtın sağlanmasında aksamalar olmakta… Türkiye Cumhuriyeti'nde devlet şirketi olan kurumdan akaryakıtın daha uygun fiyattan temininin sağlanabilmesi amacıyla yasa gücündeki kararname düzenlenmiştir.'
• Üstel, 19 Ekim 2022: 'Bu firmanın eski dönemde yükümlülüklerini tam olarak yerine getirmemiş olması nedeniyle ülkenin elektriksiz kaldığını ve bu nedenle doğrudan alıma gidilmek zorunda kalındığını… hatırlatmak isterim.' Sidereal'in Rekabet Kurulu itirazlarıyla 'kriz çıkarmak istediğini' söyledi.
• Atun, Kasım 2023: Dönemin Rusya–Ukrayna savaşının 'en hararetli' dönemi olduğunu, 'davacı şirketin bir devlete akaryakıt sağlayacak altyapıya sahip olmadığı' değerlendirmesiyle devlet kurumu olan TPIC'e yöneldiklerini, güneye ödenen paranın tamamının zarar sayılamayacağını söyledi. Üstel aynı oturumda KIB-TEK'te 'kötü bir düzen' olduğunu ve ihaleyi kazanan şirketlerin ertesi gün getiremeyeceğini bildirmesi gibi sıkıntılar yaşandığı için 'kurumsal bir şirketle' çalışmak istediklerini belirtti.

Neden önemli?

Yakıt alımının ihale dışına çıkarılması tek bir memur kararı değil, Bakanlar Kurulu kararları ve bir yasa gücünde kararname ile alınmış hükümet tercihidir. Bu tercih, Yüksek İdare Mahkemesi'nin ara emrine rağmen sürdürüldü. Sonuçları resmî belgelerle ölçüldü: Sayıştay 6,7 milyon dolar fazla ödeme tespit etti, mahkeme KIB-TEK'i tedarikçisine tazminat ödemeye mahkûm etti ve kurumun kendi dosyasında 17,63 milyon dolarlık zarar kalemleri yer aldı. Hükümet gerekçesi 'arz güvenliği' ve 'daha uygun fiyat'tı; aynı dönemde Teknecik birkaç kez günlük yakıt stoğuna düştü ve güneyden yüksek bedelle elektrik alındı. Dönemin sorumlu bakanları (Arıklı, Atun) ve kurumu Başbakanlığa bağlayan Üstel, Kasım 2023'te Meclis'te mahkeme kararını 'okumadıklarını' söyledi. Kesim tarihine kadar kararın kesinleşip kesinleşmediği, ödeme yapılıp yapılmadığı ve polis soruşturmasının sonucu açıklanmadı.