Tüzükle Yönetim: Kıyafet/Disiplin Tüzüğü, On Binlerin Eylemi ve Anayasa Mahkemesi İptali

Ne oldu?

Mart 2025’te Lefkoşa’da bir ortaokulda başörtülü bir öğrencinin derse alınmaması üzerine Bakanlar Kurulu, Ortaokullar ile Ortaöğretim Kurumları İçinde ve Dışında Uyulacak Kurallar ve Disiplin Tüzüğü’nü değiştirdi; ilk değişiklik bone ve bandanaya izin veriyordu. Öğretmen sendikaları KTÖS ve KTOEÖS tüzüğü Anayasa Mahkemesi’ne taşıdı; 24 Mart 2025’te Meclis’te Başbakan Ünal Üstel tüzüğün geri çekileceğini açıkladı. 8 Nisan 2025’te Bakanlar Kurulu, lise öğrencilerinin okul üniformasını kapatmamak şartıyla “inançlarının gerektirdiği” kıyafeti giyebileceğini düzenleyen yeni değişiklik tüzüğünü onayladı; tüzük aynı gün Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Aynı hafta Lefkoşa’da sendikaların öncülüğünde on binlerin katıldığı eylem yapıldı, tüzüğe karşı çıkan milletvekilleri Meclis oturumlarına katılmadı ve 14 Nisan’da 55 örgüt Meclis önünde “eylem ateşi” yakarak hükümete 28 Nisan’a kadar süre verdi. Hükümet düzenlemeyi “inanç özgürlüğü” ve “evrensel insan hakları ilkeleri” ile savundu. 25 Eylül 2025’te Anayasa Mahkemesi, tüzüğün içeriğini laiklik, din ve vicdan özgürlüğü ile eğitim hakkı yönünden Anayasa’ya aykırı bulmadı; ancak Bakanlar Kurulu’nun temel hak ve özgürlükleri yasa olmadan tüzükle düzenleme yetkisi bulunmadığına ve düzenlemenin Meclis’ten geçmesi gerektiğine hükmederek tüzüğü 3’e karşı 2 oyla iptal etti. Ekim 2025’te aynı Bakanlar Kurulu, KTOEÖS’ün okullardaki grevlerini 60 gün erteledi.

Doğrulanmış olgular

• Mart 2025’te Lefkoşa’daki bir ortaokulda başörtülü bir öğrencinin derse alınmaması üzerine Bakanlar Kurulu disiplin tüzüğünü değiştirerek öğrencilerin bone veya bandana ile okula girebilmesine izin verdi; KTÖS ve muhalefet partilerinin tepkisi üzerine karar geri çekildi.
• 24 Mart 2025’te KTOEÖS ve KTÖS, disiplin tüzüğü değişikliğine karşı Anayasa Mahkemesi’nde dava açtıklarını duyurdu; aynı gün Meclis’te CTP Genel Başkanı Tufan Erhürman’ın geri çekme çağrısının ardından Başbakan Üstel tüzüğün geri çekileceğini ve konunun istişareyle yeniden ele alınacağını söyledi.
• 28 Mart 2025’te Meclis’te Eğitim Bakanı Nazım Çavuşoğlu, Barolar Birliği’nin Başbakanlığa sunduğu raporun “ileriye dönük kararları belirleyeceğini” söyledi ve raporun AİHM kararlarına ve KKTC Anayasası’na yaptığı atıflara dikkat çekti; tüzük hazırlanırken teknik kurul kurulmadığını “gerekmediği için yapılmadı” diye açıkladı.
• 8 Nisan 2025’te Bakanlar Kurulu, Ortaokullar ile Ortaöğretim Kurumları İçinde ve Dışında Uyulacak Kurallar ve Disiplin (Değişiklik) Tüzüğü’nü onayladı; tüzük Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Metne göre lise öğrencileri okul üniformasını kapatmamak şartıyla inançlarının gerektirdiği kıyafeti giyebilir; ortaokullarda kıyafet yetkisi okul idarelerine bırakıldı.
• 9 Nisan 2025’te Başbakan Üstel düzenlemenin “bireysel hak ve özgürlüklerin güçlendirilmesini esas aldığını” ve “inanç özgürlüğünü, evrensel insan hakları ilkeleri doğrultusunda koruma altına aldığını” söyledi; peçe ve nikabı kapsadığı iddialarını “tamamen gerçek dışı” diye niteledi.
• 8 Nisan 2025 haftasında Lefkoşa’da sendikalar, sivil toplum örgütleri ve muhalefet partileri “Geçit Yok” sloganıyla eylem yaptı; tüzüğe karşı çıkan milletvekilleri o hafta oturumlara katılmadığı için Meclis toplanamadı.
• 14 Nisan 2025’te KTOEÖS ve KTÖS öncülüğünde 55 örgüt Meclis önünde “eylem ateşi” yaktı ve hükümete tüzüğü geri çekmesi için 28 Nisan’a kadar süre verdi; KTOEÖS Başkanı Selma Eylem “Bu ateş, disiplin tüzüğü değişikliği geri çekilene kadar yanacak” dedi.
• 23 Nisan 2025’te Türkiye basını, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın AK Parti MKYK toplantısında KKTC’deki eylemler için “Bu, hadsizliktir. Gerekli mesajları vereceğiz” dediğinin öğrenildiğini yazdı; sözler kapalı toplantıdan aktarımdır.
• 25 Eylül 2025’te Anayasa Mahkemesi, KTOEÖS ve KTÖS’ün açtığı davada değişiklik tüzüğünü iptal etti. Mahkeme tüzüğün 3, 4 ve 5’inci maddelerini laiklik, din ve vicdan özgürlüğü ile eğitim hakkı yönünden oy çokluğuyla Anayasa’ya aykırı bulmadı; 1–7’nci maddelerini Anayasa’nın 3(4), 5 ve 11’inci maddelerine aykırı bularak oy çokluğuyla iptal etti.
• Yüksek Mahkeme Başkanı Bertan Özerdağ, yasayla ilke ve esaslar belirlenmeden Bakanlar Kurulu’nun temel hak ve özgürlükler alanında tüzük yapma yetkisi bulunmadığını söyledi; Yargıç Gülden Çiftçioğlu tüzüğün anayasal yetki sınırı aşılarak yapıldığını ifade etti. AA karar için 3’e karşı 2 oy bildirdi.
• 27 Ekim 2025’te Bakanlar Kurulu, 42/1996 sayılı Yasa’nın 16(3) maddesine dayanarak KTOEÖS’ün 28 Eylül, 5 Ekim ve 12 Ekim 2025 tarihli bölgesel grevleri ile 2 Ekim’den beri süren okul grevini Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı tüm okullarda 60 gün erteledi; karar Resmî Gazete’de yayımlandı.

Tartışmalı başlıklar

Aşağıdaki iddia ve yorumlar ilgili örgüt ve kişilere aittir; doğrulanmış olgu statüsü taşımaz.

• Katılım sayısı: Lefkoşa’daki 8 Nisan 2025 eylemi için dolaşan “13 bin” rakamı Güney Kıbrıs basınının tahminidir (eurotopics ve Wikipedia bu tahmini aktarıyor); KKTC polisi veya düzenleyicilerden resmî bir sayıya ulaşılamadı. Bu dosya “on binlerce” ifadesini kullanıyor.
• Yetki tartışması: Hükümet düzenlemeyi Bakanlar Kurulu’nun tüzük yetkisi içinde gördü; Barolar Birliği üyesi avukatlar ve sendikalar yasama yetkisinin devredilemezliğine dayanarak tüzüğün yasayla yapılması gerektiğini savundu. Anayasa Mahkemesi 25 Eylül 2025’te ikinci görüşü benimsedi.
• Laiklik: Sendikalar tüzüğü “laik eğitime müdahale” olarak niteledi; Hak ve Özgürlük Platformu gibi gruplar ise başörtülü öğrencinin derse alınmamasını eğitim ve din özgürlüğü ihlali olarak gördü. Anayasa Mahkemesi tüzüğün içeriğini laiklik yönünden Anayasa’ya aykırı bulmadı; bu dosya laiklik tartışmasında taraf tutmuyor.
• Ankara’nın rolü: Muhalefet ve Güney Kıbrıs basını düzenlemenin Türkiye’nin etkisiyle yapıldığını ileri sürdü; hükümet bunu reddetti. Erdoğan’ın “hadsizlik” sözleri kapalı bir parti toplantısından basına aktarılmıştır. Düzenlemenin kimin talebiyle hazırlandığını gösteren bir belge yoktur.
• Sonrası: Sabah gazetesi 28 Eylül 2025’te hükümet kaynaklarına dayanarak 1 Ekim’de açılacak Meclis’e yasa teklifi sunulacağını yazdı. Kesim tarihi olan 3 Eylül 2026’ya kadar Meclis’ten geçmiş bir yasaya ilişkin kayda ulaşılamadı; bu nokta doğrulanmayı bekliyor.
• Sendikaların eylem yöntemi: Hak ve Özgürlük Platformu başörtülü öğrencinin bulunduğu sınıfta ders vermeyi reddetmeyi “hak ihlali” olarak nitelerken sendikalar bunu anayasal mücadele olarak tanımladı; iki taraf da birbirinin hukuka aykırı davrandığını iddia etti.

Hükümetin pozisyonu

• Başbakan Ünal Üstel, 9 Nisan 2025: “Liselerde öğrenim gören öğrencilerin inançlarına uygun şekilde örtünmelerine imkân tanıyan ve bireysel özgürlükleri esas alan yeni kılık kıyafet düzenlemesi, Bakanlar Kurulu kararıyla yürürlüğe girmiştir. Bu düzenleme, bireysel hak ve özgürlüklerin güçlendirilmesini esas almakta; inanç özgürlüğünü, evrensel insan hakları ilkeleri doğrultusunda koruma altına almaktadır.”
• Eğitim Bakanı Nazım Çavuşoğlu, 28 Mart 2025 (Meclis): Öğrencinin 21 günün 17’sinde bone/bandana ile sınıfa alındığını, sonra sınıf dışında bırakıldığını ve “bu çocuğun eğitim hakkını, fırsat eşitliği hakkını vermek zorundayız” dediğini; Barolar Birliği raporundaki AİHM ve Anayasa atıflarının ileriye dönük kararları belirleyeceğini söyledi.
• Bakanlar Kurulu Sözcüsü Özdemir Berova, 8 Nisan 2025: Zorunlu eğitim yaşındaki öğrencilerin kıyafetini belirleme yetkisinin tamamen okul idarelerine bırakıldığını, lise öğrencilerinin ise okul üniformasıyla birlikte inançlarının gerektirdiği belirli kıyafetleri giymekte serbest olduğunu açıkladı.
• Bakanlar Kurulu, 27 Ekim 2025 (grev erteleme kararı): Grevlerin “dönem sonu sınavlarını etkileyeceğinden”, öğrencilerin “öğrenim hakkından mahrum kalacağından” ve “ölçülülük ilkesine aykırı olduğundan” 60 gün ertelendiğini bildirdi.

Neden önemli?

Dosyanın konusu başörtüsü değil, düzenlemenin yöntemidir. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin bir alan, Meclis’te yasa yapılmadan Bakanlar Kurulu tüzüğüyle düzenlendi; tüzük bir kez geri çekilip yeniden çıkarıldı, ülke çapında eylemlere ve bir haftalık Meclis kilitlenmesine yol açtı. Anayasa Mahkemesi altı ay sonra hükümetin bu alanda tüzük yapma yetkisi olmadığına hükmetti; içerik değil, yetki iptale gerekçe oldu. Bakanlar Kurulu ve Başbakanlık 2022’den beri UBP’nin elindedir; tüzük hazırlanırken teknik kurul kurulmadığını Bakan kendisi söyledi. Aynı Bakanlar Kurulu, iptal kararından bir ay sonra öğretmen grevlerini yine kararnameyle 60 gün erteledi. Dosya, “inanç özgürlüğü” gerekçesi ile Anayasa Mahkemesi’nin yetki tespiti arasındaki boşluğu izler.